ਲੇਖ
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੰਨਾ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੈ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ:
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਪਰਵਾਹ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਇਸ ਪੱਕੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾ ਝੱਲਣੀਆਂ ਪੈਣ।
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਕਰੀ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਪਾੜਾ ਪੂਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਦਮੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਕਾਓਸ਼ਿਉਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੰਦਾਰਿਨ ਚੀਨੀ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਜਾਪਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਪਾਨੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੇਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਕੱਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਇਕੱਲਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ, ਇਕੱਲਾ, ਮਾਂ ਦੇ ਲੈਣ ਆਉਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਜਾਪਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਮਾਪੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਔਖਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੱਲਤਾ, ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਤੱਕ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੀਉਣ ਤੋਂ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਝੱਲਿਆ ਹੈ।
ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਪਰਵਾਹ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਜੀਵਨ ਭਰ ਝੱਲੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾ ਝੱਲਣੀਆਂ ਪੈਣ।